literatuur

Meevaller

 

Een meevaller vandaag. Begonnen aan de opmaak van het nieuwe dagboekdeel, dat zal verschijnen onder de titel Verscholen in het groen. Bij het vorige boek, Nazomer, moest ik de paginanummers nog handmatig invoeren, maar kennelijk heeft de drukker het sjabloon verbeterd. Het gaat nu automatisch, wat veel tijd scheelt. Volgende week komt de eerste drukproef. Ik ben benieuwd. Langzamerhand moet ik maar eens gaan denken aan een datum voor de presentatie.

Mede Amforeaan Erick Kila publiceert zijn recensies en artikelen tegenwoordig op Het Boekenhoofd. Zojuist met veel belangstelling zijn bespreking van Autocratie BV van Anne Applebaum gelezen. Een boeiende analyse al word je er als overtuigd aanhanger van de democratie niet vrolijker van. Zeer aanbevolen Het Boekenhoofd!

Dat er mensen zijn die nog steeds rondbanjeren door het riool dat X heet! Een rattenmedium waarmee een beschaafd en weldenkend mens toch niet geassocieerd wil worden? Ik ben er al heel lang weg en dat is weldadig voor mijn geestelijk welzijn. Het is trouwens op Facebook ook opletten geblazen. Het krioelt er van de kwakzalvers die beweren dat je door een zalfje van je hernia kunt genezen of door een of ander sapje van kanker. Net een jaarmarkt in vervlogen tijden, waar iemand met een nijptang je van je kiespijn af hielp of je een amulet verkocht die ik weet niet welke ziekten buiten de deur kon houden. Naar al die AI-filmpjes waarvan het eveneens wemelt kijk ik trouwens ook niet meer.

Door |2026-02-03T14:19:12+00:003 februari, 2026|Tags: , , |0 Reacties

Gal

Foto: Bart Damen

Ik breng een groot deel van de dag door met Mensje van Keulen. Dat wil zeggen: met haar nieuwe dagboekdeel Omgeslagen dagen, dat gaat over de jaren 1983-87. Ik vind het fascinerend. Waarom? Misschien omdat ik een deel van de wereld waarin ze zich beweegt ken uit de dagboeken van Hans Warren? Misschien omdat er bekenden in voorkomen en schrijvers die we in de jaren zeventig in Dordrecht ontmoetten op de literaire avonden van Bobby Kinghe? Misschien omdat Amsterdam toen nog een stad was waar we graag kwamen, voor de boel werd vergeven door blowende, zuipende en op straat pissende toeristen, Engelse zatlappen op kop? Misschien omdat ik vanaf het verschijnen van Bleekers zomer een liefhebber van haar werk ben?

Of misschien omdat ze een generatiegenote is? Ze is een maand eerder dan Stella geboren. Stella leerde ik in 1987 kennen. Het dagboek roept een zekere weemoed naar de jaren tachtig in me op, hoewel die, als ik mijn eigen literair dagboek teruglees, niet in alle opzichten geweldig waren. In het onderwijs was het vooral ellende, veroorzaakt door onnodige fusies en rampzalige bezuinigingen.

Voor ik straks naar een afspraak ga met een oud-leerling, die inmiddels zelf leraar is, lees ik nog even verder. Mensje schrijft verslavend. Jammer alleen dat ze het over Cees Buddingh’ heeft in plaats van Kees, maar ja, wisten ze in die tijd in Amsterdam veel? Daar mochten ze Buddingh’ niet lezen van W.F. Hermans, vleesgeworden mandarijn op zwavelzuur, die toen vanuit Parijs de Republiek der Letteren met zijn gal bedroop.

Door |2026-01-14T13:16:26+00:0014 januari, 2026|Tags: , , |0 Reacties

Storm

Mr. Pickwick door Joseph Clayton Clarke (1857-1937)

De winter is aan zijn eindronde bezig. Hoop ik. Al die sneeuwplaatjes zijn prachtig, maar vooral als ze uit de zeventiende eeuw komen. Ik herinner me een winterdag op de lagere school. Het begon te sneeuwen. Er ging een zucht van opwinding door de klas. Laat het snel speelkwartier worden! Het moet voor de kinderen van nu een mooie ervaring zijn geweest. De sneeuwpoppen, het sneeuwballen gooien, een helling af stuiven op een slee. Ik gun het hen van harte, maar ik ben blij dat het weer bijna over is.

Veel gelezen de laatste dagen. Het lied van ooievaar en dromedaris van Anjet Daanje uit. Het is een indrukwekkend knap boek, dat je bij de keel grijpt. Je wordt er niet vrolijk van, al die dood. Vooral het allerlaatste deel greep me aan. Stella is onder heel andere omstandigheden overleden en ik ben er nog, maar het verhaal kwam toch wel erg dichtbij. Ik heb er zelfs over gedroomd.

Ik ben al aan de volgende pil begonnen: De storm die wij vooruitgang noemen van Arianne Baggerman, bijna een overbuurvrouw, maar er zit een spoorlijn tussen. Het zal even duren, want het is echt een pil, maar ik ga het, als alles loopt zoals bedoeld, in het voorjaar in Het Boekenpraatje bespreken. Het werd genomineerd voor de Libris Geschiedenisprijs en dat was terecht, denk ik.

Een deel van mijn boekenpraatjes werd een paar jaar geleden uitgezonden door ONS. Laatst zag ik bij hen Keeping up appearances. Een heerlijke komedie, al hinderen die lachmachines uit de jaren zeventig soms wel een beetje. Ik ben een liefhebber van Engelse humor. Bij de Haarlem Branch van The Dickens Fellowship is het boek The Pickwick Papers het jaarlijkse book of study. Ik verheug me op het herlezen daarvan, maar eerst moeten we de storm van Arianne trotseren.

Door |2026-01-13T10:38:49+00:0011 januari, 2026|Tags: , , |0 Reacties

Misschien houden ze het droog

Vanmorgen een ellendige, snijdende wind, waardoor het veel kouder aanvoelde dan het eigenlijk was. Slecht voor de rug en de gewrichten. Morgen snel naar de fysiotherapie. De voorspelde regen bleef uit tot het ogenblik dat ik begon te denken aan de kroeg. Die heb ik maar eens een keer overgeslagen. Nat regenen op de terugweg is minder vervelend, dan trek je thuis gewoon iets droogs aan.

Waar het ook flink kan regenen is Suriname. Dat heb ik indertijd ervaren. De koning en koningin zijn er nu op staatsbezoek. Ik was er in een ander seizoen, dus misschien houden ze het droog. Ik herinner me ons bezoek aan de granman van de Saramaccaners, die een groot portret van Juliana en Bernhard aan de muur had. Suriname was al zeven jaar geen kolonie meer, maar het koningshuis was nog populair. Ik ken ook Nederlanders die een foto van Claus en Beatrix aan de wand hebben. Het leek me beter om in Paramaribo maar niet al te luid te verkondigen wat ik van de monarchie vind.

Na het avondeten de documentaire bekeken die ze op Cyprus hebben gemaakt over Stephanos Stephanides. Hij staat op Youtube. Een groot dichter van wie ik werk in het Nederlands heb vertaald. Stella nam hem op in onze bloemlezing over Cypriotische literatuur Wij wonen in een taal (Kruispunt, Brugge 2004). We hebben hem verschillende keren in Nicosia ontmoet. Door de documentaire voel ik het verlangen opkomen weer eens naar Cyprus te gaan.

Door |2025-12-01T21:21:03+00:001 december, 2025|Tags: , , |0 Reacties

Vrienden

Job Degenaar draagt voor.

Gisteren de hele dag in de stad doorgebracht. Allereerst in de bibliotheek bij ‘Koffie met…’ waar de veertigste sterfdag van C. (Kees) Buddingh’ werd herdacht. In een stampvolle Blauwe Kamer hield Ton Delemarre een  pleidooi voor een dubbelstandbeeld van Buddingh’ en Otto Dicke. Biograaf Wim Huijser vertelde over Buddingh’ en zijn werk. Hij droeg daarbij een aantal van Buddingh’s gedichten voor, met ongeveer dezelfde intonatie van Kees zelf. Mooi om te horen.

Vriend en kunstbroeder Job Degenaar, die helemaal voor Buddingh’ uit Lemmer was gekomen, las het gedicht dat hij schreef voor de bundel De Blauwbilgorgel 65 jaar! (uitgeverij Liverse 2007). Na afloop dronken we koffie bij Centre Ville, het geboortehuis van mijn grootvader. Job nam daarna deel aan de Buddingh’-wandeling die ’s middags plaatsvond, ik verkaste naar Het Magazijn voor een ontmoeting met vriendin Lé. Ze liet foto’s zien van het werk waarmee ze op het ogenblik bezig is in haar atelier in het naburige Pictura.

Na afloop wederom naar Centre Ville gefietst, waar we vaak op maandag met vrienden bijeenkomen, omdat Visser, zoals te veel horeca in Dordrecht, op die dag gesloten is. Ondanks het verwarmde terras was het binnen aangenamer. We dronken een borrel op de verjaardag van vriendin Gerrie.

Tenslotte met vriendin Wil en haar kleindochter gegeten bij Costa d’ Oro. Een heerlijke pizza met extra pepers en knoflook. Zondag at ik ook al pizza, bij Olivia, waar het eveneens warm en gezellig was, met collega en vriend Erick Kila, met wie ik naar Inter Amicos was geweest, dat het toneelstuk De Gallileistraat speelde in hun intieme theater in de Christiaan de Wetstraat, waar ze onlangs de foyer mooi verbouwd hebben. Het is vooral in de donkere dagen voor kerst prettig veel vrienden te hebben.

Door |2025-11-26T12:11:30+00:0025 november, 2025|Tags: , , |0 Reacties

Literaire verrassing

Deel IX van mijn literaire dagboeken vordert gestaag. Ik zit nu op ruim 50.000 woorden en er komt nog het een en ander bij, want we zijn aangekomen in september 1990. We hebben net in Dordrecht onze bruiloft gevierd voor de Nederlandse en Engelse vrienden en familieleden. Het was een mooie, zwoele nazomeravond, zodat we ook de tuin en de veranda konden gebruiken, anders hadden we niet geweten waar we de vele gasten moesten laten. Stella heeft een paar dagen in de keuken gestaan om alle, uiteraard Griekse, hapjes klaar te maken. Ik mocht me daar niet mee bemoeien, ‘want jij hebt alleen maar verstand van Indisch en Surinaams eten.’ Dat at ze overigens graag. Doorgaans kookte Stella doordeweeks Grieks en maakte ik in de weekeinden iets Indisch of Surinaams. Tenzij we natuurlijk uit eten gingen, meestal bij Costa d’ Oro op de Voorstraat.

September kwam met een literaire verrassing. Maatstaf, toen een befaamd literair tijdschrift, zou drie gedichten van me plaatsen, maar toen de bewijsexemplaren arriveerden, bleken dat er vier te zijn. Later zouden Stella en ik er nog met enige regelmaat gedichten of vertalingen in publiceren.

Zou er nog iemand zijn van de jongere generaties die weet wat Maatstaf was? Ik vrees met grote vreze, gezien de droevige staat van het literatuuronderwijs op onze scholen. Met het geschiedenisonderwijs is het helaas niet anders gesteld. Vandaar het verontrustende aantal onwetende en onnozele kiezers. Je schrikt van de stompzinnige antwoorden die je soms krijgt als je mensen vraagt waarom ze in ’s hemelsnaam voor extremisten op rechts of links stemmen. Als je niets weet van de geschiedenis kun je er ook geen lering uit trekken.

Door |2025-10-13T11:06:28+00:0013 oktober, 2025|Tags: , , |0 Reacties

Oedeem

Gisteren werd eindelijk de koffer gebracht. Iemand in Amsterdam had hem waarschijnlijk over het hoofd gezien. Goed dat ik ook een foto van de eerste boarding card, die van de geschrapte vlucht, naar Aegean Airways heb gemaild, samen met een gedetailleerde beschrijving van de koffer. Nog geen uur later kreeg ik een telefoontje dat hij op Schiphol was gelokaliseerd. Enfin, eind goed al goed.

Vandaag heb ik Stella’s mooie gedicht De nimf van het noorden, over Thessaloniki, op Facebook gezet. De Griekse versie, met daarbij een link naar University Studio Press, waar haar Griekse dichtbundel nog steeds te bestellen is. Op verschillende internet sites staan gedichten van haar. Negen van de tien keer zonder mij eerst iets te vragen, maar dat vind ik niet erg. Het is veel belangrijker dat haar gedichten gelezen worden en vaak weten die mensen, die het uit enthousiasme doen en niet voor het gewin, niet dat ik de rechthebbende ben.

Maandag met Claudia Damen, die onderweg was naar een workshop voedselfotografie in Afytos, de stad in geweest. Eerst naar Bazaar, waar ik heel lang niet was geweest, en daarna naar Odysseas, waar we uitstekend hebben gegeten. Net daarvoor kreeg ik ineens wat oedeem onder mijn rechteroog. Beetje hinderlijk, maar inmiddels is het slinkende. De oorzaak is waarschijnlijk een strontje op mijn ooglid. ‘Altijd wat en zelden wat goeds’, zou mijn moeder zeggen. De foto bij Bazaar is door een vriendelijke Duitser uit Oost-Friesland gemaakt.

Door |2025-09-17T10:39:52+00:0017 september, 2025|Tags: , , |0 Reacties

Ego-literatuur: de cirkel rond

Nu Nazomer. Zestig brieven aan Stella is verschenen, werk ik verder aan deel IX van mijn serie literaire dagboeken. Dit deel gaat over de jaren 1989-1990. Inmiddels zijn we ruim vijfendertig jaar verder en opnieuw merk ik wat een vreemd en onbetrouwbaar mechanisme het geheugen is.

De basis voor het literair dagboek zijn mijn dagboekaantekeningen uit die tijd. Daarin kom ik veel bekends tegen, maar ook een aantal verrassingen. Zo herinner ik me wel een reünie uit 2007 van de lagere school in Hendrik-Ido-Ambacht waar ik van 1974 tot 1977 als onderwijzer werkte, maar niet dat er ook op zaterdag 23 september 1989 zo’n bijeenkomst was, waar ik het kennelijk bijzonder naar mijn zin had. Wat ik me dan weer wel herinner is de kampeerweek in augustus 1989 op de camping van de Aristotelesuniversiteit van Thessaloniki in Posidi op het schiereiland Kassandra. Daar kwam ik vandaan met een opgezwollen, pijnlijke enkel vanwege de dazen.

Het zal nog even duren voor het manuscript gereed is, maar ik ben benieuwd wat voor verdraaiingen of kronkels van mijn geheugen ik nog ga ontdekken. Het is een bekend feit dat het geheugen nogal selectief en onnauwkeurig is. Dat pleit tegen het hechten van al te veel waarde aan mondelinge geschiedenis, in goed Nederlands ook wel oral history genoemd. Daar kun je alleen maar belang aan hechten als de beweringen worden ondersteund door documenten. Bijvoorbeeld brieven of dagboeken, waarmee de cirkel rond is. Daarom vind ik het zo leuk dat de Dordtse boekenmarkt, op 6 juli 2025, in het teken staat van de ego-literatuur en dat ik daar ook een bijdrage aan mag leveren.

Foto: dichteres Stella Timonidou op de Dordtse boekenmarkt (© Kees Klok)

Door |2025-06-03T08:38:33+00:003 juni, 2025|Tags: , , , |0 Reacties

Goed nieuws!

Goed nieuws! Vanwege alle belangstellende reacties is de verschijningsdatum van Nazomer vervroegd en is het boek al op 24 maart verschenen. Hoewel de presentatie pas plaats zal vinden op 18 mei (informatie volgt tijdig) is het boek vanaf nu te bestellen. Dat kan bij je vertrouwde boekhandel of via deze link.

Door |2025-03-25T08:49:49+00:0025 maart, 2025|Tags: , |0 Reacties

In memoriam John Burnside

In 2010 publiceerde Liverse mijn bloemlezing uit het werk van John Burnside onder de titel Het bal in de inrichting. Een tweetalige uitgave Nederlands-Engels. Toen ik bezig was met de vertalingen, in 2007, bezocht ik John samen met Stella in Schotland, waar hij doceerde aan de universiteit van St. Andrews. Na het overlijden van Stella hadden we af en toe contact, maar de laatste jaren sporadisch.

Toen ik iets moest opzoeken op internet zag ik onverwacht een bericht van The Guardian dat hij op 29 mei 2024 na een kort ziekbed is overleden. Ik had daar in mijn lijfblad niets over gelezen. Dat kan aan mij liggen, soms ben ik een nogal slordige lezer, maar ook op het internet vond ik in het Nederlands geen enkele vermelding. Ik zal wel iets hebben gemist, maar veel ruchtbaarheid is aan John’s overlijden niet gegeven. Dat is merkwaardig. Ik heb er geen verklaring voor. John Burnside was een groot dichter en romancier, die veel literaire prijzen heeft gekregen, heeft opgetreden in Nederland en werd gepubliceerd in vooraanstaande literaire tijdschriften, zoals de Poëziekrant en de Revisor. Daarbij is er dan nog mijn bloemlezing. Ik neem een gedicht daaruit hierop, ter herdenking van John.

 

 

Aankomst van de mailboot

                                              naar Edvard Munch

We hebben jaren nodig om de kleuren

van levenslange terugkeer te begrijpen:

grijs-groen op de steiger; het blauw van schaduwen;

rook over water, of vlucht, of het verbijsterde

spiegelbeeld van een hengelaar;

dat rood in de verte – een vlag,

of de jurk van een vrouw –

dat doorgaat voor het onherstelbare;

die beloofde brieven, schoner en nauwkeuriger

dan we ooit ontvingen, in vergane dagen,

nog steeds in het ruim, als vogels, of de stille plooien

van bruidsjurken, zeildoek, riemen zout.

Door |2025-02-12T07:31:05+00:0012 februari, 2025|Tags: , |0 Reacties
Ga naar de bovenkant