Stella

Heldenverering en mythologie

Vanmorgen koffie bij Baraka met D., hoogleraar aan de pedagogische faculteit en redacteur van Stella’s vertaling van mijn geschiedenis van Cyprus. In de ochtend komen er vaker professoren bij Baraka, voornamelijk gepensioneerde. Er zat ook een dameskransje dat een geweldig lawaai voortbracht. Allemaal doof, vermoed ik. Zelf hoor ik ook zo scherp niet meer, al wijst iedere gehoortest tot nu uit dat nog ik voldoende hoor voor de verzekering om geen apparaten te vergoeden.

Ik dacht na het betalen van de belastingaanslag een onbezorgde tijd door te kunnen brengen, maar nee, de bank stuurt me dringende berichten dat ik allerlei papieren moet opsturen of inleveren, anders kan ik straks mijn rekening niet meer gebruiken. Die papieren heb ik al talloze malen moeten insturen. Er schijnt nu ook iets mis te zijn met het nummer van mijn ID. Vroeger liep ik dan even binnen bij het kantoor in Ano Toumba, waar ik ook regelmatig geld kwam halen. Daar zaten twee caissières met wie ik in de loop van de tijd een goede band opbouwde. Ik bracht zelfs op hun verzoek nu en dan tulpenbollen mee uit Nederland. Die dames zijn ontslagen en binnenlopen kun je niet meer als je iets te vragen hebt. Je moet een afspraak maken. Vanuit Nederland had ik dat geprobeerd, maar er waren geen data beschikbaar. Nu, drie weken later, kon ik ineens ruim kiezen. Binnenkort dus de confrontatie.

Met D. gesproken over zijn laatste boek en het genoegen dat hij beleeft aan de literatuur. Van enkele bevriende schrijvers heeft hij boeken geredigeerd, helaas liefdewerk oud-papier, maar wel degelijk liefdewerk. Ik herinnerde me de presentatie van Stella’s vertaling van Afrodite en Europa. D. was een van de sprekers en nam het voor me op toen ik het hevig aan de stok kreeg met een andere hoogleraar die beweerde dat ik het Ottomaanse Rijk niet ‘de zieke man van Europa’ mocht noemen. Het moest ‘de zieke man’ zijn, want Turken waren geen Europeanen. Voor hij benoemd werd tot professor in de geschiedenis werkte hij bij het Museum van de Macedonische Strijd, een nationalistische instelling vol negentiende-eeuwse heldenverering en aanklevende mythologie. Samen dienden we de man stevig van repliek, waarna ik hem nooit meer ergens heb ontmoet, ook niet in Baraka, maar dat zal niet aan ons liggen.

Door |2026-04-21T16:05:54+00:0021 april, 2026|Tags: , , , , |0 Reacties

Vers

Er staat weer een brood in de oven en altijd als dat het geval is trekt er een heerlijke geur door het huis. Vroeger bakte Stella altijd ons brood, toen ze ziek werd heb ik die taak van haar overgenomen en na haar overlijden ben ik er mee doorgegaan. Dordrecht kent een aantal uitstekende bakkers, maar niets gaat boven mijn brood, niet zo zeer vanwege de smaak, die prima is, maar vooral vanwege het plezier dat ik eraan beleef.

Naast het recept van Stella dat ik meestal gebruik, maak ik ook zo nu en dan pita broodjes of andere baksels uit de twee geweldige boeken van Claudia Damen, Vers deeg en Zoet deeg. Voor mensen die graag bakken of koken loont een kijkje op haar website, waar de lekkerste recepten zijn te vinden. In september komt een nieuw boek van haar uit, dat ik zeker ga aanschaffen ook al ben ik zelf een beetje lui en eet ik nogal eens buiten de deur.

Inmiddels is het alarm op mijn telefoon afgegaan en staat het brood af te koelen. Vroeger gebruikte ik een klassieke kookwekker, maar op een avond heb ik die in de uiensoep laten vallen, waarvan het apparaat niet meer is hersteld. Ηet is vandaag ook nog eens de eerste lentedag van 2026 en dat na een paar nare, donkere weken met zelfs een zondagse sneeuwstorm. Op school leerden wij het gezegde ‘Maart roert zijn staart’ en ‘Aprilletje zoet heeft soms nog weleens een witte hoed’. Straks maar snel naar buiten dus om even te genieten. Ik ben geen doorgewinterde pessimist, maar er kan over een week zomaar weer sneeuw liggen.

Door |2026-02-25T10:48:49+00:0025 februari, 2026|Tags: , |0 Reacties

Buiten de deur

Geluisterd naar Onvoltooid Verleden Tijd van de VPRO. Een geweldig programma. Hopelijk wordt het bij de schandalige bezuinigingen op de publieke omroep gespaard. Ondertussen verder gewerkt aan het literair dagboek. In december zal het daar minder van komen, want het wordt in allerlei opzichten een drukke maand.

In het dagboek staat ons huis te koop. We wilden voorlopig gaan huren, tot zich een koophuis zou aandienen in een buurt waarvoor de gemeente geen megalomane plannen had. Die plannen zijn al lang van de baan, gelukkig. In het volgende dagboekdeel, dat ik over een jaar of twee verwacht, gaat de verkoop niet door. We konden een maisonnette huren in het Achterom, maar we vonden die straat zo stuitend lelijk en de maisonnette zo uitgewoond, dat we het huis onmiddellijk uit de verkoop hebben gehaald. Dat kostte een paar honderd gulden, maar ik ben nog altijd blij met die beslissing. Over drie maanden woon ik hier zesenveertig jaar. In die tijd heb ik de buurt alleen maar prettiger zien worden.

Voor ik de deur uit ga, ga ik koken. Ik ken mezelf. Als het gezellig is in de stamkroeg heb ik daarna meestal geen zin meer om in de keuken te staan en eet ik buiten de deur, maar de drankvoorraad moet node worden aangevuld en de feestdagen komen eraan. Het wordt Indisch vandaag. Toen Stella nog leefde, kookte zij doordeweeks meestal Grieks. Ik kookte in de weekeinden. Indisch, Surinaams of India’s, tenzij we besloten uit eten te gaan. Dan werd het vrijwel altijd Italiaans, bij Costa d’ Oro.

Door |2025-11-30T12:43:32+00:0030 november, 2025|Tags: , |0 Reacties

Iconen

FC Dordrecht heeft gisteren thuis met 0-1 verloren van Almere. Dat betekent dat ze gezakt zijn naar de tiende plaats. Ik zag de wedstrijd op televisie. Daarna zapte ik wat en kwam zo langs een van die babbelprogramma’s: Pauw & De Wit. Ik ben even blijven hangen want in het publiek zat een onwaarschijnlijk mooie, jonge vrouw. Daarna tijdig naar bed gegaan.

Er was de hele avond op televisie veel aandacht voor het overlijden van Joost Prinsen. De ene icoon na de andere valt weg. Ik ben weliswaar geen icoon, maar je vraagt je soms af ‘wanneer ben ik aan de beurt?’

Vanmorgen om kwart over zeven op en eerst een pagina geschreven aan het literair dagboek IX. Daarna ontbeten. Op 4 december 1990 was ik bij een concert van The Pogues in Vredenburg in Utrecht, maar het dagboek vermeldt niet met wie. Ik ben het vergeten, maar ik vermoed met Gerrit en Thijs. Stella was in elk geval in Düsseldorf, waar ze moest waarnemen omdat de chef was teruggeroepen naar Athene.

Door |2025-11-18T09:26:23+00:004 november, 2025|Tags: , , |0 Reacties

Literaire verrassing

Deel IX van mijn literaire dagboeken vordert gestaag. Ik zit nu op ruim 50.000 woorden en er komt nog het een en ander bij, want we zijn aangekomen in september 1990. We hebben net in Dordrecht onze bruiloft gevierd voor de Nederlandse en Engelse vrienden en familieleden. Het was een mooie, zwoele nazomeravond, zodat we ook de tuin en de veranda konden gebruiken, anders hadden we niet geweten waar we de vele gasten moesten laten. Stella heeft een paar dagen in de keuken gestaan om alle, uiteraard Griekse, hapjes klaar te maken. Ik mocht me daar niet mee bemoeien, ‘want jij hebt alleen maar verstand van Indisch en Surinaams eten.’ Dat at ze overigens graag. Doorgaans kookte Stella doordeweeks Grieks en maakte ik in de weekeinden iets Indisch of Surinaams. Tenzij we natuurlijk uit eten gingen, meestal bij Costa d’ Oro op de Voorstraat.

September kwam met een literaire verrassing. Maatstaf, toen een befaamd literair tijdschrift, zou drie gedichten van me plaatsen, maar toen de bewijsexemplaren arriveerden, bleken dat er vier te zijn. Later zouden Stella en ik er nog met enige regelmaat gedichten of vertalingen in publiceren.

Zou er nog iemand zijn van de jongere generaties die weet wat Maatstaf was? Ik vrees met grote vreze, gezien de droevige staat van het literatuuronderwijs op onze scholen. Met het geschiedenisonderwijs is het helaas niet anders gesteld. Vandaar het verontrustende aantal onwetende en onnozele kiezers. Je schrikt van de stompzinnige antwoorden die je soms krijgt als je mensen vraagt waarom ze in ’s hemelsnaam voor extremisten op rechts of links stemmen. Als je niets weet van de geschiedenis kun je er ook geen lering uit trekken.

Door |2025-10-13T11:06:28+00:0013 oktober, 2025|Tags: , , |0 Reacties

Cliché

De tijd vliegt, luidt het bekende cliché, maar clichés kunnen maar al te waar zijn. Precies een week geleden bood ik enkele Griekse vrienden een maaltijd aan in het onvolprezen familierestaurant Konaki, in de buurt van mijn pied-à-terre in Thessaloniki. Het was een heerlijk zwoele avond na een mooie zomerdag, waarop we volop genoten van de gastvrijheid van eigenaar Dimitris en zijn dochter.

De zondag daarna vloog ik naar het winderige Nederland, waar ik voorlopig ben. Er moet historisch onderzoek worden gedaan, er staan lezingen op de agenda, er moet worden geschreven en tussendoor treed ik ook met plezier op als stadsgids in Dordrecht, maar ik ben me alweer aan het bezinnen op het volgende verblijf in Thessaloniki, dat zeker niet al te lang op zich zal laten wachten.

Hoewel ik zowel daar als in Dordrecht veel vrienden heb, en me dus in beide steden zeer thuisvoel, liggen de dierbare herinneringen aan Stella toch vooral in Thessaloniki. Drie van de vier vrienden waarmee ik at waren in haar tijd medestudenten aan de Aristoteles Universiteit. Het is troostend om met hen herinneringen aan haar op te halen.

Door |2025-09-26T09:56:44+00:0026 september, 2025|Tags: , , |0 Reacties

Oedeem

Gisteren werd eindelijk de koffer gebracht. Iemand in Amsterdam had hem waarschijnlijk over het hoofd gezien. Goed dat ik ook een foto van de eerste boarding card, die van de geschrapte vlucht, naar Aegean Airways heb gemaild, samen met een gedetailleerde beschrijving van de koffer. Nog geen uur later kreeg ik een telefoontje dat hij op Schiphol was gelokaliseerd. Enfin, eind goed al goed.

Vandaag heb ik Stella’s mooie gedicht De nimf van het noorden, over Thessaloniki, op Facebook gezet. De Griekse versie, met daarbij een link naar University Studio Press, waar haar Griekse dichtbundel nog steeds te bestellen is. Op verschillende internet sites staan gedichten van haar. Negen van de tien keer zonder mij eerst iets te vragen, maar dat vind ik niet erg. Het is veel belangrijker dat haar gedichten gelezen worden en vaak weten die mensen, die het uit enthousiasme doen en niet voor het gewin, niet dat ik de rechthebbende ben.

Maandag met Claudia Damen, die onderweg was naar een workshop voedselfotografie in Afytos, de stad in geweest. Eerst naar Bazaar, waar ik heel lang niet was geweest, en daarna naar Odysseas, waar we uitstekend hebben gegeten. Net daarvoor kreeg ik ineens wat oedeem onder mijn rechteroog. Beetje hinderlijk, maar inmiddels is het slinkende. De oorzaak is waarschijnlijk een strontje op mijn ooglid. ‘Altijd wat en zelden wat goeds’, zou mijn moeder zeggen. De foto bij Bazaar is door een vriendelijke Duitser uit Oost-Friesland gemaakt.

Door |2025-09-17T10:39:52+00:0017 september, 2025|Tags: , , |0 Reacties

Ego-literatuur: de cirkel rond

Nu Nazomer. Zestig brieven aan Stella is verschenen, werk ik verder aan deel IX van mijn serie literaire dagboeken. Dit deel gaat over de jaren 1989-1990. Inmiddels zijn we ruim vijfendertig jaar verder en opnieuw merk ik wat een vreemd en onbetrouwbaar mechanisme het geheugen is.

De basis voor het literair dagboek zijn mijn dagboekaantekeningen uit die tijd. Daarin kom ik veel bekends tegen, maar ook een aantal verrassingen. Zo herinner ik me wel een reünie uit 2007 van de lagere school in Hendrik-Ido-Ambacht waar ik van 1974 tot 1977 als onderwijzer werkte, maar niet dat er ook op zaterdag 23 september 1989 zo’n bijeenkomst was, waar ik het kennelijk bijzonder naar mijn zin had. Wat ik me dan weer wel herinner is de kampeerweek in augustus 1989 op de camping van de Aristotelesuniversiteit van Thessaloniki in Posidi op het schiereiland Kassandra. Daar kwam ik vandaan met een opgezwollen, pijnlijke enkel vanwege de dazen.

Het zal nog even duren voor het manuscript gereed is, maar ik ben benieuwd wat voor verdraaiingen of kronkels van mijn geheugen ik nog ga ontdekken. Het is een bekend feit dat het geheugen nogal selectief en onnauwkeurig is. Dat pleit tegen het hechten van al te veel waarde aan mondelinge geschiedenis, in goed Nederlands ook wel oral history genoemd. Daar kun je alleen maar belang aan hechten als de beweringen worden ondersteund door documenten. Bijvoorbeeld brieven of dagboeken, waarmee de cirkel rond is. Daarom vind ik het zo leuk dat de Dordtse boekenmarkt, op 6 juli 2025, in het teken staat van de ego-literatuur en dat ik daar ook een bijdrage aan mag leveren.

Foto: dichteres Stella Timonidou op de Dordtse boekenmarkt (© Kees Klok)

Door |2025-06-03T08:38:33+00:003 juni, 2025|Tags: , , , |0 Reacties

Ioannina

Het was wel een rit van ongeveer de afstand Groningen – Maastricht en vice versa, met onderweg een schier ontelbaar aantal tunnels dwars door de bergen, maar het was de moeite waard. Het is altijd bijzonder om een Griekse bruiloft mee te maken en dat was ook dit keer weer het geval. De zoon van een van onze vrienden ging trouwen en nog wel in de hoofdstad van Epirus, Ioannina, ooit de zetel van de wereldvermaarde Ali Pasja (1740-1822).

De avond voor de trouwerij aten we met een gezelschap oude vrienden in een restaurant in het hart van de stad, dichtbij het meer van Ioannina. In dat meer ligt een eilandje, waar ik zevenendertig jaar geleden met Stella overnachtte. Ik herinner me dat we ’s morgens vroeg door rondscharrelende kippen werden gewekt.

Tijdens de plechtigheid in de kerk moest ik terugdenken aan onze eigen trouwerij, in de Agia Sofia in Thessaloniki. Eigenlijk had Stella hier ook moeten zijn, bedacht ik, en ze was er in feite ook, want al die mensen waarmee ik een dag eerder uit eten was, waren ook haar vrienden en soms ook collega’s. Toen Stella overleed was de bruidegom een jongetje van twaalf.

Onderweg naar de kerk stuitten we op een pappas wiens accu was leeggelopen. We konden hem met startkabels weer op weg helpen, we moesten daarvoor alleen even de straat blokkeren, maar dat is in Griekenland schering en inslag waar niemand van opkijkt. De priester kon snel weer verder, het feest was zeer geslaagd.

Door |2025-05-03T20:56:57+00:003 mei, 2025|Tags: , , , |0 Reacties

Ben jij er bij op 18 mei?

Op 18 mei vindt de presentatie plaats van mijn boek Nazomer. Zoals de ondertitel ‘Zestig brieven aan Stella’ vermeldt, gaat het om een boek met brieven die ik schreef aan mijn in 2007 overleden vrouw. Ik publiceerde eerder twee boeken met brieven aan haar. Dit is het derde en laatste deel, hierna wil ik mij concentreren op mijn serie literaire dagboeken (waarvan reeds acht delen verschenen bij Uitgeverij Liverse) en op mijn historisch onderzoek.

De brieven in Nazomer spelen zich regelmatig in Griekenland af, waar ik een aantal malen per jaar verblijf. In het boek lever ik soms stevig commentaar op wat zich in de wereld en vooral in de Nederlandse samenleving afspeelt, zoals de ellende van de coronatijd. Ook haal ik herinneringen op en heb ik het over mijn favoriete auteurs, waaronder L.H Wiener, A.L. Snijders en Gerard Reve.

Tijdens de presentatie zal ik spreken over mijn fascinatie voor ego-literatuur en wordt het eerste (het ere-) exemplaar uitgereikt aan Ton Delemarre, voorvechter van de Dordtse cultuur, dichter en nog veel meer, die de bijeenkomst zal opluisteren met enkele van zijn gedichten. Daarna volgen fragmenten uit Nazomer, waarna ik het boek desgewenst zal signeren.

Een en ander vindt plaats in Visser’s Poffertjes, Groenmarkt 9 in Dordrecht. Aanvang 16.00u.

Over Het is er niet van gekomen, het eerste boek met brieven aan Stella schreef criticus Erick Kila in het Vrijzinnig Antwerps Tijdschrift: Klok heeÍt er een patent op om verleden en heden tot iets vanzelfsprekends samen te voegen. Dikdoenerij en drama zijn hem vreemd, zijn toon is luchtig. Hij verkent zijn innerlijk net zo gemakkelijk als bijvoorbeeld een drukke straat in Thessaloniki.

Door |2025-04-10T10:47:03+00:0010 april, 2025|Tags: , , , |0 Reacties
Ga naar de bovenkant