Er staat weer een ‘praatje’ op Youtube.



De basis voor het literair dagboek zijn mijn dagboekaantekeningen uit die tijd. Daarin kom ik veel bekends tegen, maar ook een aantal verrassingen. Zo herinner ik me wel een reünie uit 2007 van de lagere school in Hendrik-Ido-Ambacht waar ik van 1974 tot 1977 als onderwijzer werkte, maar niet dat er ook op zaterdag 23 september 1989 zo’n bijeenkomst was, waar ik het kennelijk bijzonder naar mijn zin had. Wat ik me dan weer wel herinner is de kampeerweek in augustus 1989 op de camping van de Aristotelesuniversiteit van Thessaloniki in Posidi op het schiereiland Kassandra. Daar kwam ik vandaan met een opgezwollen, pijnlijke enkel vanwege de dazen.
Het zal nog even duren voor het manuscript gereed is, maar ik ben benieuwd wat voor verdraaiingen of kronkels van mijn geheugen ik nog ga ontdekken. Het is een bekend feit dat het geheugen nogal selectief en onnauwkeurig is. Dat pleit tegen het hechten van al te veel waarde aan mondelinge geschiedenis, in goed Nederlands ook wel oral history genoemd. Daar kun je alleen maar belang aan hechten als de beweringen worden ondersteund door documenten. Bijvoorbeeld brieven of dagboeken, waarmee de cirkel rond is. Daarom vind ik het zo leuk dat de Dordtse boekenmarkt, op 6 juli 2025, in het teken staat van de ego-literatuur en dat ik daar ook een bijdrage aan mag leveren.
Foto: dichteres Stella Timonidou op de Dordtse boekenmarkt (© Kees Klok)

Voor de kruipende gelovigen heeft Onze Lieve Heer voorzien in een soort tapijt langs het trottoir, maar toen wij naar boven liepen was er niemand te zien. Wel was het onverwacht warm. De telefoon (waar zouden we zijn zonder het magische ding?) verkondigde dat het die dag maximaal drieëntwintig graden zou worden, maar daar kon je er nog wel een paar bij optellen. Veel schaduw was er niet, langs de weg stond een handvol schamele boompjes te verdrogen, kennelijk vielen die bij OLH niet erg in de smaak. Onderweg zagen we veel winkeltjes met relirommel, zoals in ieder bedevaartsoord.
Volgens de overlevering is de kerk gebouwd op de plek waar de maagd Maria aan een non de plaats van een verborgen icoon wees. Heilige plaatsen hebben vrijwel altijd een fraai verhaal te vertellen. Het is in ieder geval een indrukwekkend complex, dat de moeite waard is om te bezoeken. Veel tijd konden we niet doorbrengen op Tinos, want de veerboot zou ons op zijn retour van Mikonos oppikken om terug te gaan naar Syros. Aan boord hoorden we dat er een nieuwe paus was gekozen, Leo XIV. Er kwam zelfs even witte rook uit de scheepsschoorsteen.

De spreker was buitengewoon lovend over de tentoonstelling en de bijbehorende catalogus. Als ik binnenkort terug ben in Dordrecht ga ik hem snel bekijken. Johan de Witt was niet alleen een van de belangrijkste politici uit de zeventiende eeuw, maar ook een begaafd wiskundige. Zijn broer Cornelis stond een beetje in zijn schaduw, al had hij ook zijn verdiensten als burgemeester van Dordrecht, ruwaard van Putten, baljuw van de Beierlanden en gedeputeerde namens de Staten-Generaal bij de vloot. Hij was in die functie aanwezig bij de Tocht naar Chatham in 1667.
Ik vertel als stadsgids Engelse bezoekers altijd met enig genoegen dat de achtersteven van het Engelse vlaggeschip, de Royal Charles, bij die gelegenheid naar de Republiek gesleept, zich nog altijd in het Rijksmuseum bevindt. Dat doe ik bij het standbeeld van de gebroeders op de Visbrug, schuin tegenover het geboortehuis van mijn grootvader. Dat ik een groot deel van mijn jeugd in de Cornelis de Wittstraat woonde is dan weer geen onderdeel van het verhaal.
Foto: auteur

Het was vroeg in de ochtend toen we vertrokken, maar de vriendin die zolang op mijn huis past was niet te beroerd om me vooraf van een smakelijk ontbijtje te voorzien. ‘Bravo koritsi’ zeggen we dan in het Grieks.
Ik word voor dit stukje niet betaald, maar ik moet zeggen dat de vluchten van Aegean Airways gisteren niet alleen stipt op tijd vertrokken, wat vooral op Schiphol een prestatie is, terwijl ik aan boord geheel in de watten werd gelegd. Daar betaal ik op de manier waarop ik vlieg ook dik voor, maar toch, het valt me op dat waar andere maatschappijen waar ik weleens mee vlieg een grote schraperigheid aan de dag leggen wat de catering betreft, Aegean Airways altijd royaal uitpakt. Met andere woorden, toen ik in Thessaloniki arriveerde, hoefde ik niet direct mijn honger te stillen.
De vooraf geboekte en zeer behulpzame taxichauffeur stond mij bij aankomst al op te wachten en zo is een en ander probleemloos verlopen. Hij reed zelfs het steegje in om mij voor de deur af te zetten, terwijl andere chauffeurs daar meestal te beroerd voor zijn.

De brieven in Nazomer spelen zich regelmatig in Griekenland af, waar ik een aantal malen per jaar verblijf. In het boek lever ik soms stevig commentaar op wat zich in de wereld en vooral in de Nederlandse samenleving afspeelt, zoals de ellende van de coronatijd. Ook haal ik herinneringen op en heb ik het over mijn favoriete auteurs, waaronder L.H Wiener, A.L. Snijders en Gerard Reve.
Tijdens de presentatie zal ik spreken over mijn fascinatie voor ego-literatuur en wordt het eerste (het ere-) exemplaar uitgereikt aan Ton Delemarre, voorvechter van de Dordtse cultuur, dichter en nog veel meer, die de bijeenkomst zal opluisteren met enkele van zijn gedichten. Daarna volgen fragmenten uit Nazomer, waarna ik het boek desgewenst zal signeren.
Een en ander vindt plaats in Visser’s Poffertjes, Groenmarkt 9 in Dordrecht. Aanvang 16.00u.
Over Het is er niet van gekomen, het eerste boek met brieven aan Stella schreef criticus Erick Kila in het Vrijzinnig Antwerps Tijdschrift: Klok heeÍt er een patent op om verleden en heden tot iets vanzelfsprekends samen te voegen. Dikdoenerij en drama zijn hem vreemd, zijn toon is luchtig. Hij verkent zijn innerlijk net zo gemakkelijk als bijvoorbeeld een drukke straat in Thessaloniki.
Goed nieuws! Vanwege alle belangstellende reacties is de verschijningsdatum van Nazomer vervroegd en is het boek al op 24 maart verschenen. Hoewel de presentatie pas plaats zal vinden op 18 mei (informatie volgt tijdig) is het boek vanaf nu te bestellen. Dat kan bij je vertrouwde boekhandel of via deze link.

Het eiland van Warnaar geef ik niet prijs. Toeristen vind je er nauwelijks. Er is een klooster, er zijn enkele restaurants en er is een schilderachtige haven waar het altijd rustig is. Aan de einder zie je de contouren van andere eilanden. Ik ben ervan overtuigd dat Warnaar op een goede dag het Eiland van Dordrecht gaat missen en er naar terugkeert.
De schilder Jongkind (1819-1891) noemde Dordrecht ooit de mooiste stad van Nederland. Sindsdien heeft het gemeentebestuur er alles aan gedaan om die uitspraak te ontkrachten. Wat de Duitsers verwoestten in Rotterdam heeft het Dordtse stadsbestuur op eigen initiatief gedaan, zij het dat er geen doden bij zijn gevallen. Ondanks dat heeft de stad, voor mij is dat alles tussen de spoorlijnen en de rivier, een bijzondere, wat dorpse sfeer. Dat moet vooral zo blijven.


Toen ik iets moest opzoeken op internet zag ik onverwacht een bericht van The Guardian dat hij op 29 mei 2024 na een kort ziekbed is overleden. Ik had daar in mijn lijfblad niets over gelezen. Dat kan aan mij liggen, soms ben ik een nogal slordige lezer, maar ook op het internet vond ik in het Nederlands geen enkele vermelding. Ik zal wel iets hebben gemist, maar veel ruchtbaarheid is aan John’s overlijden niet gegeven. Dat is merkwaardig. Ik heb er geen verklaring voor. John Burnside was een groot dichter en romancier, die veel literaire prijzen heeft gekregen, heeft opgetreden in Nederland en werd gepubliceerd in vooraanstaande literaire tijdschriften, zoals de Poëziekrant en de Revisor. Daarbij is er dan nog mijn bloemlezing. Ik neem een gedicht daaruit hierop, ter herdenking van John.
Aankomst van de mailboot
naar Edvard Munch
We hebben jaren nodig om de kleuren
van levenslange terugkeer te begrijpen:
grijs-groen op de steiger; het blauw van schaduwen;
rook over water, of vlucht, of het verbijsterde
spiegelbeeld van een hengelaar;
dat rood in de verte – een vlag,
of de jurk van een vrouw –
dat doorgaat voor het onherstelbare;
die beloofde brieven, schoner en nauwkeuriger
dan we ooit ontvingen, in vergane dagen,
nog steeds in het ruim, als vogels, of de stille plooien
van bruidsjurken, zeildoek, riemen zout.